1 ve 6 Asal Mıdır? Bir Siyaset Bilimi Perspektifi
Hayatta bazen ilk bakışta basit gibi görünen sorular, derin ve karmaşık anlam katmanları barındırabilir. “1 ve 6 asal mıdır?” sorusu, matematiksel bir problem gibi görünse de, siyaset bilimi bağlamında ele alındığında toplumsal yapıları, güç ilişkilerini ve ideolojilerin toplum üzerindeki etkilerini anlamamıza yardımcı olacak bir metafor haline gelebilir. Bu yazıda, bu soru üzerinden toplumdaki meşruiyet, katılım ve demokratik süreçlere dair önemli kavramları tartışacak ve günümüz siyasal olayları ile karşılaştırmalı örnekler üzerinden, modern siyasetin nasıl şekillendiğine dair daha derin bir anlayış geliştireceğiz.
Asallık ve Meşruiyet: Hangi Kavram Hakikaten “Temel”dir?
Matematikte asal sayılar, yalnızca 1 ve kendisiyle tam bölünebilen sayılardır. 1’in asal olup olmadığı sorusu, doğrudan bu sayının kendisiyle alakalı değildir. 1, asal sayılara dahil edilmez çünkü yalnızca kendisiyle tam bölünebilir, yani birden fazla böleni yoktur. Bu, iktidar ilişkileri ve meşruiyet arasındaki benzerlikleri düşündürür.
Bir toplumda meşruiyet, yalnızca güç ve otoritenin, halk tarafından tanınması ve kabul edilmesiyle değil, aynı zamanda toplumsal yapının işleyişiyle ilgilidir. 1’in asal olmaması gibi, bazı toplumlar da yalnızca kendi içlerindeki “kendisiyle bölünebilir” yapılarla işlemiyor, bu yapıların meşruiyetini geniş bir toplumsal kesim kabul etmek zorundadır. Bu, bir hükümetin veya kurumun geçerliliğini belirleyen temel ilkedir.
Siyasetteki meşruiyet, devletin, yasaların ve kurumların gücünü halkın onayına dayandırır. Eğer bir toplumun meşruiyeti yalnızca güçlü bir elitin onayıyla sağlanıyorsa, bu durum “1” gibi yalnızca kendi gücüne dayanan bir yapıyı simgeler. Demokrasi, bu tür bir yapıdan farklı olarak, toplumun geniş bir kesiminin katılımını gerektirir. Burada “meşruiyet” ve “katılım”, sadece birer siyasal kavramdan öte, toplumun varlık sebebini belirleyen temel taşlar haline gelir.
6’nın Asal Olmaması: Güçlü Kurumlar ve Toplumsal Düzen
Peki, 6’nın asal olmaması ne anlama gelir? 6 sayısı 1 ve kendisi dışında başka sayılarla da bölünebilen bir sayıdır. Siyasal anlamda, bu, çoğu zaman “güçlü kurumlar” ve onların toplumsal yapıyı kontrol etme biçimlerine benzetilebilir. Bir hükümetin veya kurumsal yapının sadece kendi içindeki güç ilişkileriyle değil, aynı zamanda toplumun çok çeşitli kesimleriyle etkileşime girerek ve onları temsil ederek işlediği bir düzeni simgeler.
Modern demokrasi anlayışlarında, toplum sadece tek bir grup veya elit sınıf tarafından değil, geniş bir katılım aracılığıyla şekillendirilir. Ancak, son yıllarda birçok ülkede, güçlü kurumların ve politik yapıların toplum üzerindeki kontrolü, bazen halkın iradesinin önüne geçebilmektedir. Bu noktada, bir hükümetin veya kurumsal yapının “asal” sayılabilmesi için yalnızca içsel gücüyle değil, aynı zamanda toplumun farklı kesimlerinin de bu yapıyı onaylaması gereklidir.
Örneğin, son yıllarda dünyada artan otoriter eğilimler ve demokratik gerilemeler, bu tür “toplumla uyumsuz” yapıları simgelemektedir. Bu noktada, “6”nın asal olmaması, halkın ve bireylerin demokratik katılımının ne denli önemli olduğunu hatırlatır. Otoriter yönetimler, gücü tek bir kurum veya liderde toplarken, toplumun geniş bir kesimini bu yapıya dahil etmiyorlar.
İktidar ve İdeolojiler: Katılımın Sınırları
İktidar, yalnızca bireysel liderlerin güçten beslenmesiyle değil, aynı zamanda ideolojilerin ve kurumların birbirine bağlı yapısıyla şekillenir. Toplumdaki güç dinamiklerini daha iyi anlamak için, meşruiyet ve katılımın nasıl sınırlı olabileceğini, özellikle ideolojik yapılar aracılığıyla görmek gerekir.
Aslında, toplumların çoğunda, ideolojiler – özellikle neoliberalizm, sosyalizm ve muhafazakarlık gibi büyük düşünce akımları – toplumsal katılımı belirleyen güçlü araçlardır. Bu ideolojiler, hem ekonomik hem de kültürel düzeyde, devletin ve kurumların yapısına şekil verir. Burada da güç ilişkilerinin toplumsal yapıyı şekillendirme biçimini görmek mümkündür. Eğer bir toplumda yalnızca tek bir ideoloji egemense, bu toplumun içinde farklı seslerin duyması mümkün olmaz ve katılım sınırlı hale gelir. Bu da, bireylerin siyasete katılma hakkını, yalnızca “rasyonel” bir biçimde tek bir bakış açısını benimsemeleriyle sınırlandırır.
Sonuçta, toplumun bir parçası olan bireylerin katılımı, sadece seçimlere gitmekle sınırlı kalmamalı; ideolojik çoğulculuk, toplumsal yapıyı oluşturan çok sayıda sesin bir arada duyulabilmesiyle mümkün olur. Katılım, sadece bireysel özgürlüğün değil, aynı zamanda toplumsal sözleşmenin bir parçasıdır.
Meşruiyetin Zayıflaması: Güncel Siyasetteki Sorunlar
Son yıllarda, birçok ülkede meşruiyetin zayıfladığına dair ciddi endişeler var. Birçok demokratik devlette, halkın seçtiği hükümetler, bazen toplumun daha geniş bir kesiminin onayını almayarak, sadece küçük bir elit grubun çıkarlarını gözetiyorlar. Bu durum, özellikle devletin kurumlarının siyasi iktidarla olan ilişkilerinin nasıl şekillendiğiyle ilgilidir.
Örneğin, ABD’de son yıllarda artan kutuplaşma ve politikaların yalnızca belirli grupların çıkarlarına hizmet etmesi, meşruiyetin sorgulanmasına yol açtı. Benzer şekilde, Türkiye’deki siyasal iklim de, toplumsal katılım ve meşruiyet arasındaki dengeyi sorgulayan örnekler sunuyor. Otokratik eğilimlerin ve toplumsal kutuplaşmanın yükselmesi, halkın geniş bir kesiminin siyasetten dışlanmasına ve dolayısıyla katılımın kısıtlanmasına yol açmaktadır.
Katılımın Yeniden İnşası: Daha Adil Bir Düzen Mümkün mü?
1 ve 6’nın asal olup olmamaları üzerinden yapılan bu analizin sonrasında, meşruiyetin ve toplumsal katılımın ne kadar merkezi bir rol oynadığını daha iyi anlıyoruz. Eğer toplumlar, tıpkı asal sayılar gibi, sadece kendileriyle sınırlı bir güce dayanırsa, bu hem toplumun çeşitliliğini hem de demokratik değerleri zayıflatır. Katılım ve meşruiyet, bir toplumun en temel yapısal öğelerindendir. Bu unsurların eksik olduğu bir yapıda, demokratik düzenler sağlam temellere oturamaz.
Bugün karşılaştığımız siyasal sorunlar, yalnızca iktidarın merkeziyetçi yapısından değil, aynı zamanda geniş halk katılımının nasıl engellendiğinden de kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda, toplumsal katılımı yeniden inşa etmek ve her bireyin bu yapıya dahil olmasını sağlamak, daha adil bir toplumsal düzenin inşasında kritik bir rol oynamaktadır.
Sonuç olarak, 1 ve 6’nın asal olup olmaması sorusu, sadece matematiksel bir problem olmanın ötesinde, siyasetin derin yapısını anlamamıza yardımcı olacak bir metafor haline geliyor. Katılım, meşruiyet ve güç ilişkileri arasındaki dengeyi nasıl kurmalıyız? İktidar, toplumun hangi kesimlerine hizmet ediyor ve bu durum toplumda nasıl bir eşitsizlik yaratıyor? Bu sorular, demokratik bir toplum için ne kadar hayati sorular olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.